تبلیغات
ادبیات و شعر - زندگی نامه ی صائب
جمعه 16 مهر 1389

زندگی نامه ی صائب

   نوشته شده توسط: hossein sanjabi    نوع مطلب :زندگی نامه ها ،

گذری بر زندگی صائب تبریزی

برق جلال عین جمال است پیش ما                  داغ پلنگ چشم غزال است پیش ما

ما چشم از چکیده دل آب داده ایم                         یاقوت و لعل سنگ و سفال است پیش ما

ما را نظر به عالم دیگر گشوده اند                         مرگ و حیات خواب و خیال است پیش ما

در پرده غبار خط آن لعل آبدار                         صد پرده به ز آب زلال است پیش ما

در جستجو چو موج سراییم بی قرار                        آسودگی خیال محال است پیش ما

روشن شده است از می روشن سواد ما                   جام جهان نمای سفال است پیش ما

بر اوج اعتبار فلک هر که را رساند                          چون آفتاب وقت زوال است پیش ما

از سرنوشت صفحه ننوشته آگهیم                            رخسار ساده پر خط و خال است پیش ما

از حرف سخت خلق نداریم شکوه ای                         صائب شکستگی پر و بال است پیش ما

 میرزا محمد علی، متخلص به صائب، از معروفترین شاعران عهد صفویه و از بزرگترین عارفان ایران زمین است. تاریخ تولدش معلوم نیست، و محل تولد او را بعضی در تبریز و بسیاری در اصفهان دانسته‏اند؛ اما خاندان او مسلماً تبریزی بوده ‏اند. پدرش از بازرگانان اصفهان بود و خود یا پدرش به دستور شاه عباس اول صفوی با جمعی از تجار و مردم ثروتمند و متشخص از تبریز كوچ كرد و در محله عباس آباد اصفهان ساكن شد. عموی صائب، شمس الدین تبریزی شیرین قلم، مشهور به شمس ثانی، از استادان خط بود.  صائب در سال 1034 هـ . ق از اصفهان عازم هندوستان شد و بعد به هرات و كابل رفت. حكمران كابل، خواجه احسن الله مشهور به ظفرخان، كه خود شاعر و ادیب بود، مقدم صائب را گرامی داشت. ظفرخان پس از مدتی به خاطر جلوس شاه جهان، عازم دكن شد و صائب را نیز با خود همراه بود. شاه جهان، صائب را مورد عنایت قرار داد و به او لقب مستعدخان داد  . (برخی بر این باورند كه این لقب را درویشی به او داده است).  

در سال 1039 هـ.ق كه صائب و ظفرخان در ركاب شاه جهان در برهانپور بودند، خبر رسید كه پدر صائب از ایران به اكبرآباد هندوستان آمده است و می‏خواهد او را با خود به ایران ببرد. صائب از ظفرخان و پدر او، خواجه ابوالحسن تربتی اجازه بازگشت خواست، اما حصول این رخصت تا دو سال طول كشید. در سال 1042 هـ.ق، كه حكومت كشمیر به ظفرخان (به نیابت از پدرش) واگذار شد، صائب نیز به آن جا رفت، و از آن جا هم به اتفاق پدر عازم ایران شد. پس از بازگشت به ایران، در اصفهان اقامت گزید و فقط گاهی به شهرهایی از قبیل قزوین، اردبیل، تبریز و یزد سفر كرد. صائب در ایران شهرت فراوان یافت و شاه عباس دوم صفوی او را به لقب ملك الشعرایی مفتخر ساخت.  وفات صائب در اصفهان اتفاق افتاد. سن او به هنگام وفات از 65 تا 71 گفته‏اند. آرامگاه او در اصفهان و در محلی است كه در زمان حیاتش معروف به تكیه میرزا صائب بود. تعداد اشعار صائب را از شصت هزار تا صد و بیست هزار و سیصد هزار بیت و بالاتر نیز گفته‏اند.  دیوان او مكرر در ایران و هندوستان چاپ شده است. صائب خط را خوش می‏نوشت و به تركی نیز شعر می‏سرود.  پس از قرن پنجم هجری، زبان شعر فارسی به همت شاعران عارفی نظیر، سنایی، نظامی، مولانا، سعدی و حافظ در سبكی ویژه كه بعدها سبك عراقی نامیدندش، استحاله شد. پیش از ظهور این بزرگان، شعر فارسی مبتنی بر دریافتهای حسی و بدوی از هستی بود.

حماسه و قصیده غالبترین انواع ادبی و در مرحله‏ای پس از این دو، غزل عرصه بیان احساسات و عواطف شاعران موسوم به سبك خراسانی محسوب می‏شد.  سبك خراسانی بر عناصری چون فخامت زبان و تصاویر شفاف و محسوس همراه با حس عاطفی غلیظ بنیاد گرفته بود. جهان بینی اكثر شاعران این دوره (به استثنای یكی دو تن) بیش از آن كه افلاكی و حقیقی باشد، مجازی و دنیوی بود. شعر فارسی با گذر از سبك خراسانی و حضور و ظهور خلاق شاعرانی عارف در آن، زیبایی سرشار و متعالی و ظریفی عظیم و غنی و وجوهی چندگانه پیدا كرد و اندیشه عرفانی غالبترین صبغه درونی آن شد.  هر كدام از بزرگان این سبك همچون قله‏های تسخیر ناپذیری شدند كه با گذشت سالیان دراز، هنوز سایه سنگینشان بر شعر و ادب فارسی گسترده است.  در این سبك، برخلاف جهان حسی و ملموس سبك خراسانی، شعر پای در وادی مفاهیم انتزاعی گذاشت. به گونه‏ای كه شاعران بزرگ، متفكران بزرگی نیز بودند.  در همین دوران بود كه غزل فارسی با دستكار بزرگانی چون خافظ و سعدی به اوج حقیقی خویش نزدیك شد.
پس از قرن هشتم هجری اغلب شاعران، جز حفظ سنت و حركت در حد و حدود و حاشیه آثار گذشتگان گامی فراپیش ننهادند. از قرن نهم به بعد، گروهی از شاعران ـ در جستجوی راهی تازه ـ كوشیدند تا شعر خود را از تقلید و تكرار رهایی بخشند.  كوششهای این گروه در بیان صمیمانه و صادقانه حس و حال درونی و زبانی سهل و ساده و دور از تكلف و مناظره عاشق و معشوق خلاصه شد.
از شاعران این گروه كه در تذكره‏ها با عنوان شاعران «وقوعی» و یا مكتب وقوع نام برده می‏شوند، كسانی همچون بابافغانی، وحشی بافقی، اهلی و هلالی از بقیه معروفند. آثار شاعران مكتب وقوع اگر چه در كنار آثار دیگر سبكها اهمیتی درخور پیدا نكرد، اما همچون پل ارتباطی بین سبك عراقی و سبك هندی زمینه‏ای برای پیدایش «طرز نو» بود. مرور این دو بیت از وقوعی تبریزی (از شاعران سبك وقوع) خالی از فایده نیست:
 

زینسان كه عشق در دلم امروز خانه ساخت                      می‏بایدم به درد دل جاودانه ساخت
چون مرغ زخم خورده برون شد ز سینه دل                       آن بال و پر شكسته كجا آشیانه ساخت؟

از آغاز قرن دهم هجری تا میانه قرن دوازدهم هجری، شعر فارسی رنگ و بویی دیگر به خود گرفت و شاعران معیارهای زیبا شناختی جدیدی را مبنای آفرینش آثار خود كردند و به كسب تجربه‏هایی تازه پرداختند كه بعدها این «طرز نو» به سبك هندی معروف شد.

از مهمترین علل نامگذاری این شیوه به سبك هندی، مهاجرت بسیاری از این شاعران به سرزمین اسرار آمیز هند بود. محققان دلایل بسیاری بر علت مهاجرت شاعران ایرانی به هند، ذكر كرده‏اند؛ از جمله استاد گلچین معانی مهمترین این عوامل را در «خروج شاه اسماعیل اول، سختگیریهای شاه تهماسب، فتور ارباب مناصب در زمان شاه اسماعیل دوم، قتل عام شاهزادگان كه مروج و مربی شاعران بودند، فتنه‏های پیاپی ازبكان، ... دعوت شاهان هند از ایشان، همراهی سفیران ایران، رنجش و ناخرسندی... آزردگی از خویشان یا همشهریان، درویشی و قلندری، پیوستن به آشنایان و بستگان خود كه در آن سامان مقام و منصبی داشته‏اند، سفارت، تجارت، سیاحت. عیاشی و خوشگذرانی، ناسازگاری روزگار، پیدا كردن كار، راه یافتن به دربار هند و ...» می‏داند.

در هر صورت، زبان فارسی كه سالها پیشتر از ورود این شاعران به هند در آن دیار گسترش یافته بود، با حضور این طوطیان شكرشكن، جانی دوباره و رونقی بسزا گرفت. بسیاری از حكام و پادشاهان هند از علاقمندان شعر و ادب پارسی به شمار می‏رفتند. حمایت این پادشاهان از شاعران فارسی زبان و تأثیر محیط و فرهنگ بومی هند، بر ذهن و ذوق اغلب آنان تأثیراتی خاص به جای گذاشت. زادگاه «طرز نو» ایران بود؛ اما این شیوه در هند رشد و نمو كرد و شكل كمال یافته خود را بازیافت.  شاعران بزرگی همچون صائب، كلیم، طالب، عرفی و ... از مهاجرینی بودند كه به طور مستقیم و از نزدیك، محیط و فرهنگ هندی را آزمودند و تجربه كردند.

علاوه بر اینان بزرگانی چون بیدل دهلوی، غنی كشمیری و غالب دهلوی، شاعرانی هندی الاصل فارسی زبانی بودند كه در دوره متأخر این سبك ظهور كردند و نگاهی سبگ شناسانه به آثارشان حكایت از چیرگی مفرط ذوق و فرهنگ هندی بر آثارشان نسبت به شاعران گروه اول دارد.  هر شاعر در افق خاصی از هستی قادر به كشف و دریافت لحظات و حالات شاعرانه زندگی است. سبك و شیوه هر شاعری در سرودن شعر نیز، شیوه‏ای منحصر و یگانه است؛ چرا كه آفاق درك و دریافتهای شهودی و كشفی شاعران با یكدیگر متفاوت است.

از طرفی به دلیل آن كه همواره گروهی از شاعران در یك دوره معین تاریخی و در یك جامعه زندگی می‏كنند و تحت تأثیر عوامل مشترك همچون روح حاكم بر اندیشه‏های رایج در آن زمان و مسائل اجتماعی و... قرار می‏گیرند، زبان شعر یك دوره، صاحب ویژگیها و مؤلفه‏هایی می‏شود كه در آثار شاعران آن عهد مشترك است.  معمولاً این ویژگیها و مؤلفه‏های مشترك را در زیرمجموعه سبكهایی كه به سبكهای دوره‏ای موسوم است، بررسی می‏كنند.

در واقع، اطلاق نام واحد سبك خراسانی، سبك عراقی و سبك هندی بر آثار شاعران در محدوده‏های معین تاریخی فقط با توجه به اشتراكاتی كه در زبان شعر جمیع آنها وجود دارد، ممكن و میسر می‏شود.  البته، عناصر مشترك موجود باید در بسامدی بالا در آثار یك گروه از شاعران تكرار شود تا امكان نامگذاری و طبقه‏بندی آنها وجود داشته باشد. باری، آثار هر شاعر در عین آن كه قابل طبقه‏بندی در یك سبك دوره‏ای مشخص است، سبكی ویژه و منحصر و فردی را نیز داراست. سبكی یگانه كه همچون خطوط انگشتانش، امضای اثر او به شمار می‏رود. چرا كه سبك و زبان آیینه احوال آفاقی و انفسی شاعرند... .

اینك، به برخی از مهمترین عناصر و ویژگیهای سبكی و زبانی شعر صائب كه به صورتی گسترده و با بسامدی بالا در شعر وی و معاصرانش وجود دارد، اشاراتی هر چند مختصر می‏كنیم:

1 ـ گرایش كلی زبان شعر از شیوه فخیم عراقی (زبان خواص) به سمت زبانی صمیمی و مردمی است (زبان عوام) معیارهای زیبایی شناختی به طور كلی با دوره پیشین متفاوت است و شاعران در نسبتی متوازن با پسند مردم شعر می‏سرایند. فخامت و استواری زبان چندان جایگاه مهمی در شعر این عصر ندارد. اصطلاحات و تعبیرات عامیانه در بی‏پیرایه‏ترین شكل زبانی خود، بی‏تكلف و رها در شعر حضور می‏یابند.

ظهور شاعرانی از بطن جامعه همچون صاحبان حرفه‏ها و پیشه‏ها و رهایی شعر از سیطره دربارها به معنایی كه در دوره‏های پیشین وجود داشت و همچنین دوری از روش اهل فضل و مدرسه را می‏توان از مهمترین محركها و انگیزه‏های ایجاد چنین حركتی در زبان شعر این دوره دانست:

بلبل رنگین نوایی بر سر كار آمده است                    آب و رنگ تازه‏ای بر روی گلزار آمده است
وقت گلشن خوش كه گلریزان ابر رحمت است                  چشم پل روشن! كه آب امسال سرشار آمده است
گوش تا گوش زمین از گفتگوی ما پر است                     تا خط بغداد این جام از سبوی ما پر است


2 ـ عنصر خیال در شعر صائب و شاعران سبك هندی از مهمترین عناصر سبكی است و حضوری گسترده و متنوع در شعر این شاعران دارد. صورتهای گوناگون بیانی تخیل، همچون تشبیه، استعاره، كنایه و تمثیل در بسامدی بالا در آثار صائب و ... به چشم می‏خورد. حضور تخیل در شعر این شاعران گاه عناصر دیگری همچون عاطفه شاعرانه را تحت الشعاع خود قرار می‏دهد و از فروغ آن می‏كاهد.

تصویرسازیهای درخشان، بهره‏گیری مفرط از نوعی استعاره كه جاندار انگاری اشیا و شخصیت بخشیدن به آنها مهمترین هدف آن به شمار می‏رود و امروز تشخیص نامیده می‏شود و گشودن پنجره‏های خیال به سمت آفاق تازه و شعر شاعران طرز نو را سرشار از چشم اندازهای بدیع و رنگین و لحظات خیال انگیز كرده است:

شب كه سرو قامت او شمع این كاشانه بود              تا سحرگه برگریزان پر پروانه بود
مهر را سوختگان بوته خاری گیرند                     ماه را زنده‏دلان شمع مزاری گیرند
سحرگه چهره خورشید را به خون شستند                  گلیم بخت من از آب نیلگون شستند
خبر كبوتر چاه ذقن به بابل برد                       تمام بابلیان دست از فسون شستند
شستم به خون ز صفحه دل، مهر آسمان              زان دشنه‏ها كه بر جگر آ‏فتاب زد


3 ـ ایجاز: اشتیاق به آوردن مضامین نو و معانی بیگانه و پرداخت آن در یك بیت در لفافه‏ای از هنرهای بیانی (به ویژه استعاره) منجر به ایجازی فوق العاده (و گاه مخل) در اشعار نوپردازانی نظیر صائب، كلیم، غنی، بیدل و... شده است.  4 ـ ارسال المثل و تمثیل: ارسال المثل، آوردن ضرب المثلی در شعر به عنوان شاهد مثال است. این صنعت مورد توجه صائب و شاعران سبك هندی بود. اما نكته جالب این است كه بسیاری از مصرعهای برجسته این گروه از شاعران و به ویژه صائب به خاطر دلنشینی و مقبولیت خاصش در بین مردم در زمان شاعر و پس از او به صورت ضرب المثلهای رایج زبانزد اهل كوی و برزن می‏شد.

... اما تمثیل كه از ویژگیهای عمده این سبك به شمار می‏رود، چنان است كه شاعر در یك مصرع، مطلب و مضمونی اخلاقی یا عرفانی كه معمولاً انتزاعی است، بیان می‏كند و در مصرع دوم با ذكر مثالی از طبیعت، اشیا و یا آوردن تصویری محسوس، دلیلی برای اثبات آن می‏آورد. در برخی از این تمثیلها، گاه دو مصراع به لحاظ نحوی كاملاً مستقلند و هیچ حرف ربط یا شرطی آن دو را با یكدیگر پیوند نمی‏دهد. تمثیلات شعر صائب كلیم و بیدل از معروفترین تمثیلات شعر فارسی است:

من از بی‏قدری خار سر دیوار دانستم         كه ناكس كس نمی‏گردد از این بالانشینیها
ظالم به ظلم خویش گرفتار می‏شود          از پیچ و تاب نیست رهایی كمند را
ما زنده به آنیم كه آرام نگیریم                  موجیم كه آسودگی ما عدم ماست

جسم خاكی مانع عمر سبك رفتار نیست                     پیش این سیلاب كی دیوار می‏ماند به جا


5 ـ تأكید بر استقلال واحد بیت در غزل: غزل سبك هندی مبتنی بر واحد بیت است. شاعران این سبك به ابیات یك غزل، به لحاظ محتوا و مضمون چنان استقلالی می‏بخشند كه غزل به صورت مجموعه‏ای از مضامین متنوع و متفاوت درمی‏آمد. ابیاتی كه فقط با ضربآهنگ قافیه‏ها و تكرار ردیفها، از نظر موسیقیایی صورت نظمی پریشان به خود می‏گرفت. اگر چه ساختار شعر فارسی از آغاز بر بنیاد ساختار شرقی وحدت در عین كثرت بود، اما در سبك هندی این ساختار به صورتی افراطی به تفرد ابیات گرایش یافت و وحدت درونی به سرحد صورت قالب و پیوند قافیه و ردیف تقلیل پیدا كرد.  ریشه‏های استقلال ابیات در غزل فارسی را به صورت متشخص در غزل حافظ و شیوه مضمون پردازانه وی می‏توان بازجست. (مثل همه ویژگیهای دیگر شعرش در عین اعتدال و ظرافت.)

ظهور مفرط این پدیده در سبك هندی را می‏توان در اصرار شاعران این سبك به آوردن مضامین نو و برجسته دانست؛ به گونه‏ای كه هر مضمون در نهایت ایجاز در یك بیت گنجانده می‏شد و شاعر بناچار تمام كوشش خود را صرف پروراندن مضمون مورد نظر خویش در یك بیت می‏كرد و ابیاتی با مضامین مختلف و گاه متناقض اما با وزن و قافیه و ردیف مشترك در یك غزل می‏سرود.  مصرع برجسته به گفته صائب چون تیر شهاب، جگر سوز و در یادها ماندنی بود و دیگر این كه، شاعران طرز نو دوستدار آن بودند كه اشعارشان در لایه‏های مختلف اجتماع نفوذ كند و زبانزد و ضرب المثل كلام خاص و عام باشد. صائب فرموده است:
 

بر زبانها وصف قد دلستان خواهد دوید               مصرع برجسته برگرد جهان خواهد دوید

6 ـ گستره وسیع واژگانی و تركیبات و ...

7 ـ بسامد بالای ردیفهای اسمی در شعر صائب، از دیگر ممیزات شعر او به سبك موسوم به هندی است. ردیفهای اسمی از علل عمده توسع خیال در شعر است؛ چرا كه شاعر ناچار می‏شود در هر بیت به تصویرسازیی كه به نوعی با ردیف ارتباط دارد، بپردازد؛ ردیفهایی نظیر: رقص، خط، شمع، حرف، گل، صبح، رنگ و آفتاب مكرر مورد استفاده صائب است و یك ردیف مشترك، مضامین گوناگون و تصاویر متنوعی را به همراه خود یدك می‏كشد:

از بس مكدرست در این روزگار صبح               از دل نمی‏كشد نفس بی‏غبار صبح
رخسار نو خط تو خوش آمد به دیده‏اش                از شب كشیده سرمه دنباله‏دار صبح
گلدسته بهشت برین، روی تازه است                              برگ شكوفه‏ای است از این شاخسار صبح
تر می‏كند به خون شفق نان آفتاب                             از راستی، چه می‏كشد از روزگار صبح

سنت تتبع و تأمل در اشعار پیشینایان از آغاز طلوع شعر دری، در بین شاعران فارسی زبان وجود داشت. بسیاری از شاعران علاوه بر مطالعه آثار شعر فارس به تأمل در اشعار شاعران عرب زبان نیز همت می‏گمارند. صائب نیز از شاعرانی بود كه به مطالعه آثار و دواوین گذشتگان و معاصرینش ارزش و اهمیتی فوق العاده می‏داد. درنگ در آثار شاعران بزرگ درگذشته، علاوه بر دانش ادبی، آگاهی از ظرایف سبكهای فردی شاعران را بر یكدیگر ممكن می‏ساخت و از طرفی، شعر فارسی در دایره سنتی خویش در نحله‏ها و سبكهای مختلف، هر بار از نو حیاتی دوباره می‏گرفت. مطالعه آثار معاصرین گاه به نوعی داد و ستد ادبی (و یا گفتگو) منجر می‏شد. جواب دادن به شعر یكدیگر تفننی از این دست بود. شاعران نوپرداز سبك هندی، با وجود نوآوریها و هنجارشكنیهای خاص سبكی خود، ثمره سنت بالنده شعر فارسی بودند كه هیچ گاه نوآوریهایشان به طور مستقیم در تعارض با اشعار گذشتگان درنیامد. كوشش اصلی شاعران این سبك به طور مستمر صرف گریز از طرز تلقیهای قالبی و تكراری از شعر و نگاه نو به هستی شد. نظری گذرا به دیوان صائب نشان می‏دهد كه این شاعر بزرگ چه مقدار تتبع و تأمل در آثار شاعران متقدم و معاصر خود داشته است:

فتاد تا به ره طرز مولوی، صائب                            سپند شعله فكرش شده‏ست كوكبها
این جواب آن غزل صائب، كه می‏گوید كلیم                               هر چه جانكاه است در این راه، دلخواه من است
ز بلبلان خوش الحان این چمن صائب                 مرید زمزمه حافظ خوش الحان باش
صائب از درد سر هر دو جهان باز رهی                سر اگر در ره عطار نشابور كنی
این غزل را از حكیم غزنوی بشنو تمام                               تا بدانی نطق صائب پیش نطقش الكن است

شعر صائب حامل حكمتی ویژه است. به عبارتی، صائب به دیده‏ای حكیمانه شاهد اوضاع جهان است. اما این حكمت حاصل سیر و سلوكی عرفانی به معنای خاص آن نیست و همچنین این حكمت نتیجه شاگردی اندیشه‏ورزان و فیلسوفان و استادان مدرسه نیست؛ بلكه برخاسته از فطرت و حدت هوش شاعر و برآمده از نوعی غور و تأمل آزاد در پدیده‏های گوناگون هستی است.  صائب به تماشا و تفریح جهان آمده است و در این تماشا، دیدنیهای طبیعت را با برخی از مفاهیم و مضامین موجود در زندگی انسانی برابر می‏نهد و مفاهیم ملموس و روزمره را كه هر انسانی دائماً در گیرودار با آنهاست، برجسته می‏كند و با نیروی تخیل شگفت انگیزش، آنها را با تصاویری محسوس و در دسترس پیوند می‏دهد؛ پیوندی كه محصول آن عبرت است و میوه‏اش حكمت؛ حكمتی كه ریشه در ذوق هنرمندانه و هوش نكته ربا دارد.

شعر وی با عموم مخاطبان ارتباط برقرار می‏كند و این ارتباط به قدری صمیمی است كه مخاطب احساس می‏كند به مضمون اندیشه شاعر پیشتر می‏اندیشیده است؛ اما توان بیان آن را در خود نمی‏یافته است. صائب به اقتضای سنت شعر فارسی غیر از مضامین متنوع و بدیع از مضامین و مفاهیم عرفانی به گشادگی تمام بهره می‏گیرد. این مفاهیم در شعر صائب بیشتر از نوع كسبی هستند و نه كشفی و اندیشه‏های عرفانی صائب اغلب برخاسته از عرفانی نظری است. زبان راز محمل شهود و كشف عارفان و شاعران عارف است؛ آن چنان كه در شعر حافظ، مولوی و ... شاهد آنیم. حال آن كه وجه ممیز زبان شعر صائب در بهره‏گیریهای مفرط او از استعاره و تمثیل است.
http://ariarman.org/Saeab_tabrizi.htm


برچسب ها: زندگی نامه ی صائب تبریزی ،

where to buy cialis online
جمعه 16 آذر 1397 08:22 ق.ظ

Well voiced without a doubt! .
preis cialis 20mg schweiz cialis pills boards we like it cialis price try it no rx cialis comprar cialis navarr cialis 5 mg effetti collateral enter site 20 mg cialis cost cialis billig cialis generika generic cialis in vietnam
buy cialis online best price
پنجشنبه 15 آذر 1397 01:13 ب.ظ

Helpful stuff. Cheers.
buying cialis on internet cialis 5 mg funziona enter site 20 mg cialis cost cialis tadalafil online we use it 50 mg cialis dose sublingual cialis online cialis para que sirve achat cialis en europe warnings for cialis rx cialis para comprar
Cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:07 ب.ظ

Lovely material. Thank you.
we choice cialis uk cialis kamagra levitra cialis kamagra levitra generic cialis review uk cialis taglich cialis kaufen prezzo cialis a buon mercato look here cialis order on line buy original cialis enter site 20 mg cialis cost
Buy generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:24 ق.ظ

Valuable advice. Many thanks!
online prescriptions cialis dosagem ideal cialis cialis 100 mg 30 tablet cialis preise schweiz click here to buy cialis cialis 100mg suppliers cialis usa cost viagra cialis levitra venta cialis en espaa cialis bula
Buy cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 05:16 ب.ظ

This is nicely said! !
cialis taglich cialis arginine interactio generic cialis 20mg tablets cialis manufacturer coupon buy cialis online nz cialis 5 mg cialis patentablauf in deutschland we recommend cheapest cialis click here to buy cialis cialis professional yohimbe
buy generic cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 05:58 ق.ظ

Seriously many of excellent advice.
click here cialis daily uk brand cialis nl overnight cialis tadalafil cialis 5 mg canada discount drugs cialis we choice free trial of cialis cialis patent expiration buy cialis online preis cialis 20mg schweiz cialis 30 day sample
Online cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 05:55 ب.ظ

Incredible a lot of beneficial knowledge!
cialis preise schweiz order cialis from india online cialis cialis dosage amounts cialis 5 mg funziona non 5 mg cialis generici tadalafil 20 mg buy cialis online nz cialis 5 mg para diabeticos cialis farmacias guadalajara
buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 05:39 ق.ظ

Thanks a lot, Plenty of material!

cialis official site cialis super acti only here cialis pills cialis australia org generic cialis at the pharmacy cialis 50 mg soft tab tarif cialis france cialis 20 mg cost bulk cialis buying cialis in colombia
buy cialis uk
یکشنبه 11 آذر 1397 05:24 ب.ظ

Nicely spoken of course. !
precios de cialis generico ou trouver cialis sur le net buy cheap cialis in uk cialis en mexico precio how much does a cialis cost achat cialis en europe venta cialis en espaa cialis dosage amounts cialis pas cher paris cialis 30 day trial coupon
Generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 05:14 ق.ظ

Factor very well regarded!!
generic cialis soft gels how much does a cialis cost only here cialis pills enter site 20 mg cialis cost calis cost of cialis per pill cialis lowest price cialis patent expiration cialis super acti does cialis cause gout
buy generic cialis online
شنبه 10 آذر 1397 05:53 ب.ظ

Cheers! I value it!
il cialis quanto costa how to purchase cialis on line click here to buy cialis cialis online napol cialis side effects dangers buy cialis sample pack cialis dosage recommendations the best choice cialis woman cialis tablets australia cialis kaufen
Cialis generic
شنبه 10 آذر 1397 04:51 ق.ظ

Nicely put. Thank you!
cialis for sale south africa bulk cialis cialis tablets cialis 5 mg scheda tecnica cialis 30 day trial coupon cialis prezzo in linea basso achat cialis en itali only now cialis 20 mg tadalafil tablets no prescription cialis cheap
Online cialis
جمعه 9 آذر 1397 05:35 ب.ظ

Awesome write ups, Thanks a lot.
buy online cialis 5mg no prescription cialis cheap if a woman takes a mans cialis cialis manufacturer coupon cialis canada on line cialis cuantos mg hay wow look it cialis mexico tadalafil 5mg cialis with 2 days delivery prix cialis once a da
Generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 05:50 ق.ظ

Nicely put. Regards.
cialis generic tadalafil buy cialis coupons printable cialis generico postepay cialis free trial cialis 100mg suppliers buy cialis online generico cialis mexico cialis pills boards cialis coupons printable cialis pills boards
Cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 06:30 ب.ظ

Whoa loads of terrific data!
5 mg cialis coupon printable achat cialis en europe buying brand cialis online cialis reviews cialis 20mg prix en pharmacie we like it cialis soft gel india cialis 100mg cost cipla cialis online cialis herbs what is cialis
buy cialis without a doctor's prescription
پنجشنبه 8 آذر 1397 06:42 ق.ظ

You suggested this very well.
cialis for sale in europa cialis lilly tadalafi opinioni cialis generico cialis pas cher paris enter site 20 mg cialis cost cialis for daily use cialis lowest price cialis 5 mg schweiz india cialis 100mg cost the best choice cialis woman
buy cialis online best price
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:42 ب.ظ

You said it nicely..
cialis 5mg prix enter site very cheap cialis cialis tablets australia how to buy cialis online usa does cialis cause gout acheter cialis meilleur pri prices for cialis 50mg try it no rx cialis cialis diario compra preis cialis 20mg schweiz
buy generic cialis pills
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:06 ق.ظ

Incredible quite a lot of beneficial advice.
we choice cialis uk low dose cialis blood pressure free generic cialis cialis e hiv trusted tabled cialis softabs cialis pills boards achat cialis en itali cialis generika cialis prices in england order a sample of cialis
Cialis pills
سه شنبه 10 مهر 1397 10:22 ب.ظ

Really quite a lot of terrific knowledge.
cialis 5 mg buy deutschland cialis online cialis prices in england generic cialis 20mg tablets cialis generico postepay tadalafil 5mg generic cialis 20mg tablets enter site natural cialis cialis reviews cialis efficacit
buy generic cialis
یکشنبه 8 مهر 1397 10:50 ب.ظ

Nicely put, Appreciate it!
tadalafil tablets cialis uk we recommend cheapest cialis no prescription cialis cheap weblink price cialis if a woman takes a mans cialis buying cialis on internet cialis pills in singapore if a woman takes a mans cialis purchasing cialis on the internet
http://eddrugsgeneric.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 12:16 ق.ظ

You actually said it wonderfully.
we recommend cialis info american pharmacy cialis costo in farmacia cialis achat cialis en europe buy original cialis brand cialis generic viagra vs cialis vs levitra when can i take another cialis fast cialis online cialis super kamagra
http://cialisyoues.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 04:08 ب.ظ

You actually mentioned it wonderfully!
acquistare cialis internet only now cialis for sale in us cialis price in bangalore low cost cialis 20mg 200 cialis coupon cialis 5 mg generic cialis 20mg uk generic cialis with dapoxetine cialis name brand cheap we recommend cialis info
canadian pharmaceuticals online
چهارشنبه 14 شهریور 1397 07:11 ق.ظ

Awesome material, Cheers.
online pharmacies mexico drugstore online canada canada medication pharmacy canadian pharmacy world canadian online pharmacy good canadian online pharmacies drugs for sale on internet canada viagra northwest pharmacies online prescriptions from canada without
usa online pharmacy
سه شنبه 13 شهریور 1397 10:48 ق.ظ

Amazing many of very good info.
can you buy viagra without prescription viagra or sildenafil cheap sildenafil uk buy viagra from india buy viagra uk viagra cheap price order viagra online no prescription canadian pharmacy viagra where yo buy viagra generic viagra online uk
cialissy.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:02 ق.ظ

Helpful posts. Thanks a lot!
cialis sicuro in linea can i take cialis and ecstasy we choice cialis pfizer india cialis daily we choice cialis uk cialis herbs cialis 5mg dose size of cialis cialis e hiv cialis 30 day trial coupon
cialisvipsale.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 05:41 ب.ظ

Cheers. Loads of content.

enter site natural cialis only here cialis pills cialis preise schweiz look here cialis cheap canada we recommend cialis best buy cialis 5 mg cialis for sale south africa brand cialis generic prezzo di cialis in bulgaria acquisto online cialis
http://viabiovit.com/viagra-prescription-needed.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:27 ق.ظ

Seriously all kinds of awesome knowledge.
sildenafil uk pharmacy buy viagra from uk viagra online doctor online cheap viagra buy viagra without a prescription buy viagra soft online cheap viagra viagra online uk online viagra pharmacy where to buy viagra in store
babecolate.com/buy-cialis-20-mg-discrete.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 10:06 ب.ظ

Thanks. A good amount of material!

cialis 20mg prix en pharmacie cialis bula cialis prezzo di mercato cialis generika in deutschland kaufen tadalafil generic brand cialis nl when can i take another cialis cialis 5mg generic cialis levitra cialis side effects
Cialis prices
دوشنبه 7 خرداد 1397 09:41 ق.ظ

Helpful postings. Thanks a lot.
cialis 5mg billiger tesco price cialis precios cialis peru safe site to buy cialis online chinese cialis 50 mg cialis 5 mg scheda tecnica cialis arginine interactio cialis diario compra cialis dosage cialis prezzo al pubblico
Cialis generic
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 10:22 ق.ظ

Whoa a good deal of awesome advice!
cialis diario compra how do cialis pills work how do cialis pills work cialis soft tabs for sale sublingual cialis online cialis free trial cialis for bph il cialis quanto costa buying cialis in colombia click now cialis from canada
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30